Розничные цены на АЗС за 1 литр 24.09 вс Сейчас Вечер Ночь Утро 24.09 Нацбанк Покупка Продажа Кросс-курсы
АИ-95 1.23 0.64 0.53 0.37
Ветер
В 6 м/с
Влаж. 59 %
USD 1.94 1.93 1.95 EUR/USD 1.20
АИ-92 1.15 0.60 0.60 0.35 EUR 2.32 2.31 2.33 USD/EUR 0.83
ДТ 1.27 0.66 0.55 0.38 RUR 0.03 3.33 3.38 USD/RUR 57.63
Марка
BYR
USD
EUR
RUR
t, C°
+17
+14
+10
+11
cy
BYR
BYR
BYR
Все курсы.

Тры Барысавы: гісторыя геаграфіі горада

08.09.2014 23:40 | Нататкі пра Барысаў | 4 | |
Рейтинг статьи: 5 (голосов: 8)
За 900-гадовую гісторыю Барысава ў геаграфічным становішчы горада адбыліся істотныя змены. Памежны горад Полацкай зямлі, заснаваны князем Барысам, знаходзіўся на тэрыторыі сучаснага Стара-Барысава, ў 4 кіламетрах ад сярэднявечнага горада. А адаптацыя правабярэжжа Бярэзіны пад гарадскую забудову распачалася толькі напачатку ХІХ ст.

Да 1960-х гадоў археолагі спрабавалі знайсці старажытны Барысаў на тэрыторыі сучаснага горада. Комплексна была вывучана гарадское замчышча, але прадметаў старэйшых за XIV ст. там не адшукалі. Толькі пасля гэтага звярнулі ўвагу на Стара-Барысаў. Экспедыцыя археолага Г. Штыхава знайшла тут шматлікія доказы існавання сярэднявечнага горада. Раскопкі падтрымалі меркаванне, што хутка пасля распаду Полацкага княства Барысаў згубіў сваё адміністрацыйнае і абарончае прызначэнне, не стаў ані удзельным горадам, ані якім-кольвек заўважным  цэнтрам рамёстваў і гандлю. Фактычна да XV ст. ён не грае вялікай ролі ў гісторыі беларускіх земляў.

Барысаў у канцы XIX стагоддзі
Барысаў у канцы XIX стагоддзі

Толькі ў часы вялікага князя літоўскага Вітаўта, Барысаў атрымаў новае жыццё. Невядома дакладна ці ствараўся горад нанова ці ўзнік з нейкага ранейшага паселішча. Але той факт, што горад атрымаў назву ужо вядомага цэнтра Полацкай зямлі, грае на карысць першай гіпотэзы. Каб як хутчэй засяліць горад, Вітаўт даў пэўныя палёгкі яго насельнікам. Барысаў у пачатку XV ст. стаў цэнтрам воласці і пачаў выконваць абарончыя функцыі: горад стаяў на натуральнай перашкодзе для усходніх захопнікаў, шырокай Бярэзіне, і закрываў шлях на Менск і Вільню. Нездарма ажно да канца XVII ст. Барысаўская воласць (староства) застаецца ў дзяржаўным уладанні, і пераходзіць у арэнду толькі паміж віленскімі ваяводамі.

Доўгі час горад існаваў толькі на левым беразе Бярэзіны. Вакол прыбярэжнага замка паступова рос пасад, заселены купцамі і рамеснікамі. Аднак ужо ў 1670 г. з’яўляецца першая звестка пра вёску Дымкі на супрацьлеглым беразе, там дзе зараз знаходзіцца асноўная частка горада. Упершыню яна ўзгадваецца ў першым інвентары Барысаўскага павета 1670 года, згодна з якім было там ўсяго 3 дымы (гаспадаркі).

Дакладна невядома этымалогія назвы паселішча. Гісторык Жана Гілевіч мяркуе, што назва была звязана са спрадвечным промыслам яе жыхароў: вытворчасцю смалы і выпальваннем вуглю. Прымітыўныя смалакурні тут існавалі яшчэ ў сярэдзіне ХХ ст. У Дымкі з ваколіц зводзіліся смаляныя карчы ад хвоі і ўвесь час з вёскі ішоў дым, добра бачны з горада.

Аднак назву паселішча можна выводзіць і з невялікай колькасці/вялікасці дымоў, з якіх пачаткова складалася вёска; і з таго, што піянерамі бярэзінскага правабярэжжа маглі быць барысаўскія пагарэльцы. Справа ў тым, што на час першай узгадкі вёскі толькі скончылася вайна Расіі і Рэчы Паспалітай, падчас якой Барысаў быў двойчы спалены, а ў ім на працягу сямі гадоў (1655-1662 гг.) знаходзілася расійская адміністрацыя і істотны вайсковы кантынгент.

У другі раз Дымкі ўжо ў якасці засценка ўпамінаюцца ў сумарыюшы 1781 г. Тут была зафіксавана 9 дымоў. Рэестр арэндных плацяжоў Барысаўскага староства за 1788-1789 гг. апроч такой жа колькасці дымоў узгадвае пра існаванне ў вёсцы карчмы.

Істотна змяняецца жыццё вёскі на мяжы ХVIII-ХІХ стст.: Барысаў у гэты час становіцца павятовым горадам Расійскай імперыі, а Бярэзіна з правядзеннем сістэмы каналаў, якія злучалі яе з Балтыйскім морам, пераўтвараецца ў стратэгічна важную транспартную артэрыю дзяржаўнага маштаба. Правабярэжжа Бярэзіны насупраць Барысава ў гэты час пачынаюць засвойваць расійскія гандляры соллю. На поўнач ад цяперашняга пешаходнага моста яны ўсталявалі прыстань, паступова каля прыстані з’явілася вуліца з прыгожымі драўлянымі дамкамі, вакол якіх закладаліся сады. На супрацьлеглым баку вуліцы знаходзілася каля 50 свірнаў, дзе зберагалася соль і іншыя тавары.

Новае прадмесце горада атрымала назву Слабада і імклівымі тэмпамі развівалася. Сюды сяліліся ўсё новыя гандляры і тыя, хто іх абслугоўваў, тут разгарнуўся аптовы гандаль: дзесяткі судоў штогод прыходзілі на барысаўскую прыстань. Паступова Слабада злілася з вёскай Дымкі, далучыўшы яе ў гарадскі абшар. У сённяшняй гарадской тапаніміцы пра існаванне ў Барысаве вёскі кажуць аднайменныя вуліца і завулак.

За другую палову ХІХ ст. (асабліва пасля з’яўлення чыгункі) прамысловая вытворчасць у горадзе пачала канцэнтравацца ў Нова-Барысаве. За ХХ ст. правабярэжжа горада істотна павялічылася: у гарадскую мяжу ўвайшлі вёскі Юшкевічы і Печы. Левабярэжны Барысаў рос істотна меншымі тэмпамі, але і тут не абыйшлося без праглынутай вёскі: паўночная частка сучаснага Барысава – гэта былая вёска Матусевічы.

Барысаў у сучаснасці
Барысаў у сучаснасці
Алесь Лаппо, lapoales@gmail.com
Система OrphusЕсли вы заметили ошибку в тексте новости, пожалуйста, выделите её и нажмите Ctrl+Enter
Комментарии к новости (4)
***
07.02.2017 16:50:51
+0 / -0
Пост ожидает модерации.
***
31.05.2017 19:42:32
+0 / -0
Пост ожидает модерации.
***
28.06.2017 11:30:00
+0 / -0
Пост ожидает модерации.
***
21.07.2017 04:57:04
+0 / -0
Пост ожидает модерации.
Написать комментарий
Ваше имя:
E-mail:
Введите текст
на картинке:
Сообщение:
Внимание! Комментарии, нарушающие законы РБ,
содержащие оскорбления и ненормативную лексику, без предупреждения удаляются администрацией сайта. Если информация, содержащаяся в комментариях, нарушает ваши права, оскорбляет честь и достоинство или наносит урон деловой репутации, сообщите об этом в редакцию по e-mail: admin@ex-press.by
Еще в разделе «Нататкі пра Барысаў»
03.07.2015 17:35 | 1 |
Як віншавалі з 3 ліпеня барысаўская і смалявічская раёнкі ў 1945 годзе
21.05.2015 20:32 | 2 |
«Самыя дэмакратычныя выбары» і «Ачкаўцірацелі з райзо»: аб чым пісала барысаўская раёнка 70 год таму
15.02.2015 20:59 | 2 | |
Яўрэйскі Барысаў
16.01.2015 18:44 | 3 |
Барысаўшчына на фотаздымках з Бундэсархіва
11.01.2015 22:42 | 2 |
Барысаўшчына 100 гадоў таму. Частка ІІ
01.01.2015 13:28 | 3 |
Янка Купала: барысаўскі след
21.12.2014 14:14 | 2 |
Барысаў ва ўспамінах нямецкага генерала
14.12.2014 13:06 | 4
Шыльды без гісторыі: па слядах старэйшых барысаўскіх вуліц
Новости региона Новости читателей
22.09.2017 11:04 | |
Учения «Запад-2017» завершились, но пользователи в соцсетях продолжают делиться своими фото и видео.
22.09.2017 19:16
Руководство намерено выручить около 270 тыс рублей
22.09.2017 18:08
Он ушел 15 сентября из квартиры в деревне Зембин.
22.09.2017 17:18
Пока обязанности руководителя исполняет Геннадий Сысоев.
19.09.2017 13:55
Рассмотрение дела состоится 17 октября 2017 года.
19.09.2017 15:02
В этот день можно будет посетить БЕЛАЗ и КЗТШ, побывать на концертах и принять участие в конкурсах.
19.09.2017 14:48 |
До назначения на должность Ольга Голобородова работала учителем биологии.
18.09.2017 16:48 |
Белорусский автомобильный завод готовится отметить День машиностроителя.
Справка

Транспорт

Гостиницы

Санатории

Бани

Вакансии

Туризм

Банки

Рестораны

Аптеки

Закажите недорогой лечение спины newspine.org распродаем по низким ценам.;Может купить каждый вытяжение позвоночника newspine.org поможет наш менеджер.;Авто аккумуляторы BANNER купить в Киеве
Опрос
Как вы оцениваете свой уровень жизни?
Живем в роскоши
Живем в достатке
Хватает только на самое необходимое
Экономим постоянно
Еле сводим концы с концами
Результаты
Конвертер валют
BLR
USD
1.9366
EUR
2.3198
RUR
0.033604
PLN
0.54313
CZK
0.089072
UAH
0.073775
Мнения авторов опубликованных материалов могут не совпадать с мнением администрации сайта. При любом использовании материалов сайта ссылка (для интернет-ресурсов - гиперссылка)
на ex-Press.by обязательна! Ответственность за содержание рекламных объявлений несёт рекламодатель. Администрация сайта оставляет за собой право не публиковать объявления, влияющие на престиж сайта. Наш адрес почты: admin@ex-press.by