Спадчына

Янка Купала: барысаўскі след

Ліпень 1934 г. Народны паэт Беларусі Янка Купала правёў на Барысаўшчыне.

01 января 2015, 19:06
Спадчына ex-press.by
1003
0

Ліпень 1934 г. Народны паэт Беларусі Янка Купала правёў на Барысаўшчыне. У прамежках паміж творчымі сустрэчамі са студэнтамі сельскагаспадарчага тэхнікума, рабочымі запалкавай фабрыкі “Пралетарская перамога”, піянерамі, калгаснікамі, партыйна-камсамольскімі актывістамі, пясняр напісаў некалькі вершаваных твораў. Знакавымі ў творчасці Янкі Купалы яны не сталі – але засталіся красамоўнымі адзнакамі сталінскага часу.

Творчасць Янкі Купалы прынята падзяляць на два адрозных, калі не супрацьлеглых перыяда. І ўмоўнай мяжой паміж імі з’яўляецца спроба самагубства паэта ў 1930 г. Да гэтага Янка Купала,– красамоўны пясняр беларушчыны, удумлівы, лірычны, алегарычны. Апасля – здранцвелы і разважлівы бальшавіцкі аратар. Паездка паэта на Барысаўшчыну прайшлася на другі перыяд яго жыцця і творчасці, калі Янку Купалу, пад пагрозай бальшавіцкіх рэпрэсій, прыйшлося ўвасобіцца ў аблічча Янкі Зносака, прыстасаванца з яго ж “Тутэйшых”. Гэтае няпростае рашэнне, прынятае насуперак уласнай волі, немагчыма адчуць, прачытаць у творах, напісаных у 1934 г.: яны выключна стэрыльныя, прасякнутыя ідэалагізацыяй бальшавіцкага ладу і дзяржаўным мысленнем.

Напэўна галоўнае месца сярод напісанага Янкам Купалам ў гэтай даволі працяглай творчай вандроўцы займае паэма “Барысаў” (памерамі яна нагадвае верш), напісаная да ўсталявання перад уваходам у парк помніка Леніну. У звыклай для сацрэалізму манеры ў творы супрацьпастаўляецца папярэдні прыгонніцкі лад феадалізму і цяперашні росквіт:

Спалены Барысаў
Збыўся акупантаў,
–Рукой бальшавіцкай
Паўстае гігантам
Паўстае з руінаў
Кветкаю ружовай
Фабрыкі, заводы
Заводзіць нанова...
…Ў фабрыках, заводах
Гоман ля машынаў:
– Леніну мы помнік
Паставіць павінны
І паўстаў гранітам
Правадыру помнік
Ў Барысаўскім парку
Для вякоў патомных

Не абыйшлося ў паэме без заклікаў да барысаўцаў захоўваць пільнасць. У рэшце рэшт з такой пільнасці, недаверу і пошуку ворагаў разгарнецца другая хваля рэпрэсій…

…Аднак ты Барысаў новы,
Не драмі, а слухай!
Не паддайся снам спакойным
Пад шчаслівым небам!
Хітры вораг за мяжою
Набівае стрэльбы

Апроч паэмы “Барысаў”, Янка Купала напісаў некалькі твораў меншых вершаваных формаў. Сярод іх ёсць лаканічны і гучны верш “Я – калгасніца”, які натхніў Міхаіла Савіцкага на карціну сялянкі калгасніцы; гімн бальшавізму “Хвалююцца марскія хвалі”, ода трактарызацыі сельскай гаспадаркі “На нашым полі”, армейска-патрыятычны верш “Выпраўляла маці сына”.

…Выпраўляла маці сына
З калгасных загонаў
Каб служыў той верна, ўчынна
Арміі Чырвонай.

Толькі зрэдку ў барысаўскія вершы пранікае лірычная вобразнасць, але распаўсюджваецца яна толькі на некалькі радкоў, а не на ўвесь твор:

Абвілася краіна
У кветкі,
Кліча сонца і месяц
У сведкі
(верш “Абвілася краіна”)

Прывязку да Барысаўчыны мае верш “Калгасу “Чырвоны баец”, у якім супрацьпастаўляецца жыццё пры пану Ёдку (“сам ён жыў салодка, а бяднота горка”) і сучаснасць. Дадзены верш Купала, як дарэчы і вышэйузгаданы твор “Я - калгасніца”, напісаў у в. Скупліно:

…На гэтых папарах,
Засевах і пашах
Сёння гаспадараць
Калгаснікі нашы.

Адным сказам, у барысаўскім цыкле Янкі Купалы цяжка знайсці чуллівага і блізкага да надзённых праблем аўтара, гатовага на ўсё дзеля беларускай справы. Мы бачым тут чалавека зломленага таталітарнай сістэмай, далёкага ад праўды жыцця афіцыйнага ідэолага.

Автор: Алесь Лапо.
Если вы заметили ошибку в тексте новости, пожалуйста, выделите её и нажмите Ctrl+Enter
Square Перепечатка материалов EX-PRESS.BY борисовскими СМИ возможна только с письменного разрешения редакции. Разрешается цитировать материалы EX-PRESS.BY в соцсетях, если объем текста не превышает 700 знаков. Гиперссылка на EX-PRESS.BY должна размещаться в 1-ом абзаце и вести непосредственно на авторский материал.

Комментарии (0)

Станьте первым в обсуждении!

Авторизуйтесь для обсуждения!

ПОСЛЕДНИЕ НОВОСТИ
около 10 часов назад | Спорт
Экипаж МАЗа впервые в истории стал призером итогового зачета "Дакара"
около 10 часов назад | Общество
Топ-7 начесов съезда «Белой Руси»
около 11 часов назад | В мире
Фотография старика, спасшего из горящего дома только кошку, потрясла мир
около 13 часов назад | Общество
Председателя Молодежи БНФ Анну Смилевич отчисляют из университета
около 13 часов назад | В мире
Молдова выставит России счет за Приднестровье, и возможно — за СССР
около 13 часов назад | В мире
Twitter обнаружил еще более 1000 аккаунтов, связанных с российской «фабрикой троллей»
около 13 часов назад | Экономика
Новую порцию господдержки промышленным гигантам решили засекретить
около 14 часов назад | Новости Борисова
Борисовские спасатели показали EX-PRESS.BY, как делается купель
около 14 часов назад | Спорт
Хоккей. КХЛ. Минское "Динамо" выиграло в Риге в матче на открытом воздухе
около 15 часов назад | В мире
Эрдоган объявил о фактическом начале антитеррористической операции в сирийском Африне
около 15 часов назад | Экономика
"У кого нет денег — идут сюда". Как регионы завалили дешевым товаром из Средней Азии
около 15 часов назад | Спорт
Биатлон. Дарья Домрачева заняла третье место в гонке преследования на этапе КМ
около 15 часов назад | Новости Борисова
«Родители спокойно отпускали своих детей в походы, а мне было только за 20»
около 15 часов назад | Общество
Еще два смертных приговора: осудили убийц молодой пары на улице Алибегова
около 15 часов назад | Общество
Минчанину, который создал сайт по мониторингу обещаний чиновников, пришлось уволиться
около 16 часов назад | Технологии
"Белтелеком" увеличил максимальную сумму обещанного платежа
около 16 часов назад | Новости Борисова
Умерла 47-летняя борисовчанка, которая выпила жидкость для мытья чанов на "Фауне"
около 17 часов назад | Спорт
Футбол. БАТЭ в товарищеском матче сыграл вничью с "Белшиной"
около 17 часов назад | Новости Борисова
Областная избирательная комиссия оказалась более либеральной
около 18 часов назад | Спорт
Теннис. Белоруска Александра Саснович не вышла в 1/8 финала Australian Open
около 18 часов назад | Спорт
Белорусский экипаж МАЗа впервые вышел на второе место на "Дакаре"
ВСЕ НОВОСТИ

ТОЛЬКО У НАС