Спадчына

Яўрэйскі Барысаў

У гарадской прасторы знаходзяцца сведчанні яўрэйскага ўнёску ў барысаўскую гісторыю, прыгадаць пра якую — наш абавязак.

15 февраля 2015, 21:02
Спадчына ex-press.by
1067
0

Халакост у Другую сусветную, непрыхаваны антысемітызм савецкага часу і нацыянальная аднароднасць сучаснага Барысава выдалілі з гарадской памяці тое, што значнае месца ў яго станаўленні і развіцці займалі яўрэі. Аднак і ў наш час у гарадской прасторы знаходзяцца сведчанні яўрэйскага ўнёску ў барысаўскую гісторыю, прыгадаць пра якую – наш абавязак.

Значнае месца ў гарадской культуры Барысава яўрэі пачынаюць мець з канца XVIII стагоддзя, калі мяжа яўрэйскай аседласці ажно да Першай сусветнай вайны выключыла для іх магчымасць засваення расійскіх прастораў. Як і ў іншых беларускіх гарадах, яўрэі Барысава складалі значную частку гарадскіх рамеснікаў, купцоў, карчмароў і дробных гандляроў. Напачатку ХХ стагоддзя яўрэі ўжо складалі абсалютную большасць сярод насельніцтва горада, у 1917 г. у горадзе было 13 сінагог.

 


Калі верыць перапісу, у 1939 г. 20% насельніцтва Барысава (больш за 10 тыс. чалавек) складалі габрэі. Насамрэч гэты адсотак быў яшчэ большым: многія з прычыны савецкага антысемітызму не афішавалі сапраўдную этнічную прыналежнасць, запісваліся рускімі ці беларусамі. Але Другая сусветная і Халакост перакрэслілі ход гісторыі – яўрэйскае насельніцтва Барысава амаль цалкам было знішчана ўсяго за два дні: 20-21 кастрычніка 1941 г. было расстраляна 7245 барысаўскіх яўрэяў. На сённяшні момант, як адзначае выбітны барысаўскі краязнаўца Аляксандр Розэнблюм, у Барысаве пражывае не больш за 250 яўрэяў.

Сінагогі

Першая сінагога ў Барысаве ўзгадваецца ў 1732 г. – яна знаходзілася на вул. Замкавай, непадалёк ад касцёла. У сярэдзіне ХІХ ст. у горадзе ўжо існавала 5 сінагог, але першая мураваная іўдзейская святыня з’яўляецца толькі ў 1866 г.

Вялікая сінагога. Пабудавана ў 1913 г. Плошча – 483 кв.м. Мела высокія столі і вылучалася вітражнай шасціканцовай зоркай.

Вялікая сінагога ў 1920-я г.г.
 

У савецкі час была пераўтворана ў рабочы клуб, а пасля рэканструкцыі 1962 г. цалкам згубіла свой пачатковы ўнутраны выгляд: у прыватнасці быў узведзены другі паверх.


Сінагога "Хэўрэ Тылім" 
была пабудавана ў 1911 г. 

 
Сінагога "Хэўрэ Тылім"
 
Зараз тут базуецца фірма па ўсталёўкі акон.


Сінагога пачатку ХХ ст.

Зараз тут знаходзіцца рамонтная майстэрня "Аўтобуснага парка №3" (вул. Камсамольская)

 

Навучальныя ўстановы

Яўрэйская школа на Дзяржынскага

Яўрэйская школа. Фота - Міхаіл Дзірко
 

Пачаткова – жаночая гімназія. Была пабудавана ў пачатку ХХ ст. У савецкі час у будынку размяшчалася яўрэйская школа.

Яўрэйская школа "Талмуд Тора" 

Навучальная уста нова для хлопчыкаў з малазабяспечаных сем'яў. Выпускнікі школы маглі паступаць у ешыву.

Могілкі

Самыя старыя яўрэйскія могілкі ў горадзе існавалі ў пачатку цяперашняй вуліцы Дзяржынскага. Але іх паглынула гарадская забудова.

Яўрэйскія могілкі каля вул. Заслонава

Могілкі знаходзяцца паміж вуліцамі Заслонава, 1-га Мая, Новая і Віцебская. Плошча - 1,1 га. Верагодна, што хаваць на гэтых могілках пачалі ўжо ў савецкі час.

Яўрэйскія могілкі на завулку Агранамічным

Могілкі існуюць з ХІХ ст. Найбольш старое з выяўленых пахаванняў адносіцца да 1902 г. Тут пахаваны рабін Мінска Й. Перэльман. Тут знаходзіцца помнік ахвярам ГУЛАГа.

Барысаўскі аб'яднаны музей

У музеі прысутнічае невялічкая экспазіцыя, прысвечаная яўрэйскай гарадской культуры. Гонар экспазіцыі – стогадовая Тора.


Тора ў музеі
 
Яўрэйская экспазіцыя
Автор: Алесь Лапо.
Если вы заметили ошибку в тексте новости, пожалуйста, выделите её и нажмите Ctrl+Enter
Square Перепечатка материалов EX-PRESS.BY борисовскими СМИ возможна только с письменного разрешения редакции. Разрешается цитировать материалы EX-PRESS.BY в соцсетях, если объем текста не превышает 700 знаков. Гиперссылка на EX-PRESS.BY должна размещаться в 1-ом абзаце и вести непосредственно на авторский материал.

Комментарии (0)

Станьте первым в обсуждении!

Авторизуйтесь для обсуждения!

ПОСЛЕДНИЕ НОВОСТИ
около 1 часа назад | Спорт
Белорус Евгений Королёк завоевал золото на этапе Кубка мира по велотреку в Минске
около 2 часов назад | Новости Борисова
Борисовчанка Женя Катава: Была идея сделать «Топ-модель по-белорусски», но нас обсмеяли
около 5 часов назад | Происшествия
Для обвиняемого по делу о гибели роупджампера требуют 3 года колонии
около 5 часов назад | Экономика
В Минске появилась “Стена плача индивидуальных предпринимателей"
около 6 часов назад | Общество
ГАИ: Движение на трассе М1 вечером в понедельник будет ограничено
около 6 часов назад | Новости Борисова
В понедельник мороз усилится: ночью будет до -16
около 6 часов назад | Общество
В Бресте собрали более 15 тысяч подписей против строительства аккумуляторного завода
около 6 часов назад | В мире
Македония определит новое название страны на референдуме
около 6 часов назад | Общество
Не состоящим в браке парам разрешат заключать соглашение о детях
около 6 часов назад | Новости Борисова
Валерий ШКАРУБО: «Чтобы изобразить душу народа, нужно быть великим мастером»
около 7 часов назад | Спорт
Волейбол. Чемпионат Беларуси. Борисовский БАТЭ-БГУФК дважды обыграл брестский "Западный Буг"
около 8 часов назад | Новости Борисова
Семилетний художник Алексей Литвинцев из Борисова победил в международном конкурсе
около 10 часов назад | Спорт
Биатлон. Дарья Домрачева выиграла масстарт на этапе КМ в Антхольце
около 11 часов назад | Спорт
Белорус Антон Кушнир занял 3-е место в итоговом зачете Кубка мира в лыжной акробатике
1 день назад | Спорт
Экипаж МАЗа впервые в истории стал призером итогового зачета "Дакара"
1 день назад | Общество
Топ-7 начесов съезда «Белой Руси»
1 день назад | В мире
Фотография старика, спасшего из горящего дома только кошку, потрясла мир
1 день назад | Общество
Председателя Молодежи БНФ Анну Смилевич отчисляют из университета
1 день назад | В мире
Twitter обнаружил еще более 1000 аккаунтов, связанных с российской «фабрикой троллей»
1 день назад | В мире
Молдова выставит России счет за Приднестровье, и возможно — за СССР
1 день назад | Экономика
Новую порцию господдержки промышленным гигантам решили засекретить
ВСЕ НОВОСТИ

ТОЛЬКО У НАС