Спадчына

Ганна Цюндзявіцкая: барысаўская гаспадыня

“Літоўская гаспадыня” Ганны Цюндзявіцкай як мінімум сем разоў выдавалася на польскай мове і ўжо два – на беларускай.

08 сентября 2014, 16:44
2831
Спадчына EX-PRESS.BY
0

У сучасных беларускіх энцыклапедыях мы не знойдзем звестак пра Ганну Цюндзявіцкую, а між іншым яе “Літоўская гаспадыня” як мінімум сем разоў выдавалася на польскай мове і ўжо два – на беларускай. Ганну можна смела назваць самай папулярнай жанчынай-аўтаркай з беларускіх земляў першай паловы ХІХ ст., а напэўна што і самай карыснай!

Сучаснае выданне "Літоўскай гаспадыні"


На жаль, пра жыццё Ганны засталіся вельмі скупыя звесткі. Што тут казаць, калі нават кнігу, справу ўсяго свайго жыцця, яна выдала ананімна... Прычынай таму сталі сацыяльныя забабоны: у першай палове ХІХ стагоддзя літаратурная дзейнасць была справай выключна мужчынскай. Тым больш што не належыла шляхцянкі, прадстаўніцы знатнага роду, апісваць брудныя сялянскія справы: кшталту, догляд свіней, чыстку хлявоў, альбо знішчэнне палявых мышэй.

Нарадзілася Ганна 18 ліпеня 1803 г. ў Каралішчавічах (зараз вёска знаходзіцца ў некалькіх кроках ад мінскага мікрараёна Шабаны). Яе бацька Міхал Прушынскі быў паважаным чалавекам у губерні, займаў пасаду мінскага падкаморага. Выйшаўшы замуж за маршалка шляхты Барысаўскага павета Юзафа Цюндзявіцкага (вяселле адбылося 19 лістапада 1926 г.), Ганна пераехала ў Кішчыну Слабаду, родавую рэзідэнцыю мужа. Сям’і Цюндзявіцкіх пашчасціла на дзяцей: тут раслі два сыны і чатыры дачкі. Сям’я была гасціннай: бывалі тут паэт Антоні Эдвард Адынец і браты-навукоўцы Антоні і Еўстафі Тышкевічы.

Ганна спраўлялася не толькі з роляй маці і гаспадыні, але актыўна займалася вывучэннем сялянскага быцця. Назірала, як працавітыя сяляне рупяць аб гаспадарцы: даглядаюць худобу, захоўваюць прадукты, шыюць адзенне і гатуюць прысмакі. Усё гэтае Ганна збірала і запісвала, каб у рэшце рэшт выдаць пад адзінай вокладкай у 1848 г. у Вільні. Выданне атрымалася энцыклапедычным. Пра гэта гаворыць ужо яго назва: “Літоўская гаспадыня, ці навука аб утрыманні ў добрым стане хаты і забеспячэнні яе ўсімі прыправамі і запасамі кухоннымі і аптэкарскімі і гаспадарчымі, а таксама гадаванні і ўтрыманні скаціны, птушкі і іншай жывёлы адпаведна спосабам найбольш выпрабаваным і правераным вопытам і да таго ж самым танным і простым”. Работа складаецца з прадмовы, шаснаццаці раздзелаў і невялічкага дадатку. У прыватнасці ў асобных раздзелах распавядаецца пра тое, як трэба даглядаць кароў, валоў, авечак, свінняў, птушку; як трэба захоўваць вяндліны, саліць мяса і рыбу, вырабляць масла і сыры, пекчы хлеб, рабіць салодкія прысмакі і алкагольныя напоі. Асобная і даволі аб’ёмная частка кнігі прысвечана выкарыстанню касметыкі.

Карацей, атрымалася сапраўдная гаспадарчая энцыклапедыя на ўсе выпадкі жыцця. Нездарма і сёння выданне карыстаецца вялікім попытам у Беларусі: першы наклад перавыдання кнігі ў 1993 г. склаў 50 тысяч экзэмпляраў!

Вядома, што апроч “Літоўскай гаспадыні” Ганна падрыхтавала да друку “Гаспадарчы штогоднік”, які двойчы выдаваўся ў Вільні ўжо пасля яе смерці, а таксама напісала, але ўжо не паспела выдаць, кнігу пра лячэнне сялян. Памерла Ганна ў росквіце жыццёвых сіл, ў 1850 г. у Кішчынай Слабадзе, дзе і была пахавана.

Выданне Літоўскай гаспадыні 1873 года
Алесь Лапо.
Обсудить в чате
Если вы заметили ошибку в тексте новости, пожалуйста, выделите её и нажмите Ctrl+Enter
ПОСЛЕДНИЕ НОВОСТИ
В мире
20 лет за 20 секунд: как менялся Путин
Происшествия
«На связи Orwell! Счастливого полета!». Что известно о группировке, «заминировавшей» здания в Минске, и почему их сложно найти
Общество
«Просто дверь туго открывется». Как чиновник в Слониме проводил «прием граждан» за закрытыми дверями
Политика
Лукашенко: «Не можешь сделать сегодня, скажи, что сделаешь завтра»
Спорт
Футбол. Высшая лига. "Шахтер" разгромил "Слуцк" и другие матчи
Политика
Пустота в авторитарной рамке. Лукашенко озаботился идеологией перед выборами
Общество
«Богдан». В Вилейском районе неизвестные били собаку молотком, сверлили дрелью и выбросили животное в уборную
Происшествия
Испытали надгробия на прочность. 10-летний мальчик и 7-летняя девочка повредили 30 надмогильных памятников в Лиде
Общество
В инстаграме появился секси-аккаунт помидора. Фото
Общество
Пять причин, почему не стоит делать маски из овощей и фруктов
Спорт
СМИ: Домрачева и Бьорндален переехали в Монако
Общество
«Кто этими чудиками должен заниматься?» Идет сбор подписей за обязательную установку номерных знаков на велосипедах, самокатах, сигвеях
Экономика
Брать или не брать. Как Беларусь идет по опасной дорожке
Общество
У тех, кто использует эмодзи в переписке, свидания чаще заканчиваются «успешно»
Общество
За решеткой за 250 долларов взятки. В чем обвиняют фигурантов самого массового «дела медиков»
Экономика
Как отмена виз «на закупы» и торговли в воскресенье повлияли на траты белорусов в магазинах Польши
Новости Борисова
Фото дня. 2-я поликлиника Борисова посвежела
Общество
Для этих трех знаков Зодиака конец 2019 года будет особенно счастливым
Новости Жодино
В Жодино токсикоман нюхал клей на автобусной остановке
Новости Борисова
Горячая вода, стиральные машины и видеокамеры. Как меняется жизнь солдат в Печах
Новости Жодино
«Раскатал» валик. В Жодино рабочий во время ремонта написал нецензурное слово в подъезде
ВСЕ НОВОСТИ

Конвертер

ПОСЛЕДНИЕ НОВОСТИ
В мире
20 лет за 20 секунд: как менялся Путин
Происшествия
«На связи Orwell! Счастливого полета!». Что известно о группировке, «заминировавшей» здания в Минске, и почему их сложно найти
Общество
«Просто дверь туго открывется». Как чиновник в Слониме проводил «прием граждан» за закрытыми дверями
Политика
Лукашенко: «Не можешь сделать сегодня, скажи, что сделаешь завтра»
Спорт
Футбол. Высшая лига. "Шахтер" разгромил "Слуцк" и другие матчи
Политика
Пустота в авторитарной рамке. Лукашенко озаботился идеологией перед выборами
Общество
«Богдан». В Вилейском районе неизвестные били собаку молотком, сверлили дрелью и выбросили животное в уборную
Происшествия
Испытали надгробия на прочность. 10-летний мальчик и 7-летняя девочка повредили 30 надмогильных памятников в Лиде
Общество
В инстаграме появился секси-аккаунт помидора. Фото
Общество
Пять причин, почему не стоит делать маски из овощей и фруктов
ВСЕ НОВОСТИ
Loading...