Спадчына

Язэп Шпэт: Зэмбінскі “нашанівец”

Барысаўцы “Нашу Ніву” не толькі чыталі, але і друкаваліся ў ёй: адным з актыўных аўтараў быў Язэп Шпэт.

05 октября 2014, 16:57
1532
Спадчына EX-PRESS.BY
0

На адлегласці ў 100 гадоў становіцца відавочным, што не існавала і напэўна не існуе іншай супольнасці, якая б столькі зрабіла для станаўлення беларускай нацыі і дзяржаўнасці як віленская газета “Наша Ніва”. Энергетыкай гэтага выдання наталяліся Янка Купала і Якуб Колас, Максім Багдановіч і Змітрок Бядуля, Іван і Антон Луцкевічы, сотні аўтараў і тысячы чытачоў. Барысаўцы “Нашу Ніву” не толькі чыталі, але і друкаваліся ў ёй: адным з актыўных аўтараў быў Язэп Шпэт.

Язэп нарадзіўся 23 лютага 1891 года ў мястэчку Зэмбін. Яго бацька славіўся на ўсю ваколіцу як адораны музыка і спявак – ён быў арганістам зэмбінскага касцёла. Фактычна, ў бацькі Язэп і атрымаў першую адукацыю, а потым быў накіраваны на спасціганне сакрэтаў майстра вытворчасці масла ў Вільню.

У сталіцы беларускага культурнага жыцця Язэп хутка стаў актывістам: гуртаваўся з беларускімі дзеячамі Вільні, жадаў уладкавацца на працу ў “Нашу Ніву”. Аднак лёс склаўся інакш і са сканчэннем навучання Язэп быў вымушаны вярнуцца на Барысаўшчыну. У 1911–1912 ён выконваў абавязкі панскага эканома ў маёнтках Замошша і Казімірава. Але не губляў сувязяў з беларускай справай: асабліва актыўна падтрымліваў сувязі з вядомым гісторыкам беларускай літаратуры і краязнаўцам Рамуальдам Зямкевічам, які настойліва раіў Шпэту запісваць фальклор і народныя абрады. Аднак Язэп увесь час марыў вярнуцца ў Вільню, бліжэй да культурніцкага жыцця, займацца журналістыкай.

Яго жаданні спраўдзіліся толькі ў 1913 г.: ён прыязджае ў Вільню, дзе ў выданні “Беларус” друкуецца яго першае апавяданне “Сіроцкая доля”. У два перадваенныя гады Язэп актыўна друкуецца ў “Нашай Ніве” і “Беларусе” – за гэты час з’явілася больш за 20 яго расказаў. З пачаткам Першай сусветнай вайны Язэп быў мабілізаваны, аднак нават падчас баявых дзеянняў не спыніў супрацоўніцтва з беларускімі выданнямі – дасылаў апавяданні, паведамленні і нататкі з фронта.

Пасля рэвалюцыйных падзей 1917 г. Язэп Шпэт вярнуўся ў родны Зэмбін. Да рэвалюцыі Язэп ставіўся прыхільна. Працаваў сакратаром Зембінскага суда, рахункаводам Плешчаніцкага і Каменскага вучылішчаў, рахункаводам-статыстыкам Барысаўскай МТС, лабарантам на Зембінскім масласырзаводзе. Быў адным з арганізатараў калгасаў, пра што хваліўся у сваіх газетных артыкулах. У савецкі час друкаваўся ў газетах “Звязда”, “Савецкая Беларусь”, “Беларуская вёска” (пад псеўданімамі “Дзядзька Язэп”, “Свой”). Апантана займаўся краязнаўствам: збіраў фальклор, этнаграфічныя матэрыялы, друкаваўся ў часопісе “Наш край”.

У 1930-х па вядомых прычынах спыніў сваю публіцыстычную і грамадскую дзейнасць. Адзінае, што паспеў арганізаваць адзін з першых калгасаў у краі. Напрыканцы 1930-х уладкаваўся бухгалтарам у вясковым калгасе і прапрацаваў там да канца жыцця.

Язэп любіў літаратуру, цікавіўся жывапісам, ткацтвам, вышыўкай, спевамі, танцамі, выпечкай хлеба, аднак найперш ён быў адданым патрыётам сваёй зямлі. Яго словы з эсэ “Бацькаўшчына мая!”, напісаныя ў 1921 г. сталі хрэстаматыйнымі: “Бацькаўшчына мая, родная маці Беларусь! Ты ё для мяне найдаражэйшым, найцаннейшым скарбам: пры табе я жыву кожнай думкай сваёй! Бацькаўшчына Беларусь, люблю я цябе, тваё поле і пожні вялікія, што разьвярнуліся ўсім сваім хараством перад вокам чалавека. Люблю цябе, Беларусь, бо я частка цябе. Люблю цябе, бо ты мая: усюды, дзе я цябе бачу,- бачу сябе. Люблю я гутарку тваю найхарашэйшую і найразумнейшую, бо ў ёй я толькі адчуваю, што я праўдзівы сын Беларусі. Люблю цябе, мая мова родная, ты для мяне - неацэнны скарб, бо ты ўліта мне ў душу маёй маткаю роднай, калі яшчэ быў у калысцы…”

Памёр Язэп Шпэт 21 студзеня 1955 г., але захаваў пра сябе светлую памяць аднавяскоўцаў.
Алесь Лапо

Алесь Лапо.
Обсудить в чате
Если вы заметили ошибку в тексте новости, пожалуйста, выделите её и нажмите Ctrl+Enter
ПОСЛЕДНИЕ НОВОСТИ
В мире
20 лет за 20 секунд: как менялся Путин
Происшествия
«На связи Orwell! Счастливого полета!». Что известно о группировке, «заминировавшей» здания в Минске, и почему их сложно найти
Общество
«Просто дверь туго открывется». Как чиновник в Слониме проводил «прием граждан» за закрытыми дверями
Политика
Лукашенко: «Не можешь сделать сегодня, скажи, что сделаешь завтра»
Спорт
Футбол. Высшая лига. "Шахтер" разгромил "Слуцк" и другие матчи
Политика
Пустота в авторитарной рамке. Лукашенко озаботился идеологией перед выборами
Общество
«Богдан». В Вилейском районе неизвестные били собаку молотком, сверлили дрелью и выбросили животное в уборную
Происшествия
Испытали надгробия на прочность. 10-летний мальчик и 7-летняя девочка повредили 30 надмогильных памятников в Лиде
Общество
В инстаграме появился секси-аккаунт помидора. Фото
Общество
Пять причин, почему не стоит делать маски из овощей и фруктов
Спорт
СМИ: Домрачева и Бьорндален переехали в Монако
Общество
«Кто этими чудиками должен заниматься?» Идет сбор подписей за обязательную установку номерных знаков на велосипедах, самокатах, сигвеях
Экономика
Брать или не брать. Как Беларусь идет по опасной дорожке
Общество
У тех, кто использует эмодзи в переписке, свидания чаще заканчиваются «успешно»
Общество
За решеткой за 250 долларов взятки. В чем обвиняют фигурантов самого массового «дела медиков»
Экономика
Как отмена виз «на закупы» и торговли в воскресенье повлияли на траты белорусов в магазинах Польши
Новости Борисова
Фото дня. 2-я поликлиника Борисова посвежела
Общество
Для этих трех знаков Зодиака конец 2019 года будет особенно счастливым
Новости Жодино
В Жодино токсикоман нюхал клей на автобусной остановке
Новости Борисова
Горячая вода, стиральные машины и видеокамеры. Как меняется жизнь солдат в Печах
Новости Жодино
«Раскатал» валик. В Жодино рабочий во время ремонта написал нецензурное слово в подъезде
ВСЕ НОВОСТИ

Конвертер

ПОСЛЕДНИЕ НОВОСТИ
В мире
20 лет за 20 секунд: как менялся Путин
Происшествия
«На связи Orwell! Счастливого полета!». Что известно о группировке, «заминировавшей» здания в Минске, и почему их сложно найти
Общество
«Просто дверь туго открывется». Как чиновник в Слониме проводил «прием граждан» за закрытыми дверями
Политика
Лукашенко: «Не можешь сделать сегодня, скажи, что сделаешь завтра»
Спорт
Футбол. Высшая лига. "Шахтер" разгромил "Слуцк" и другие матчи
Политика
Пустота в авторитарной рамке. Лукашенко озаботился идеологией перед выборами
Общество
«Богдан». В Вилейском районе неизвестные били собаку молотком, сверлили дрелью и выбросили животное в уборную
Происшествия
Испытали надгробия на прочность. 10-летний мальчик и 7-летняя девочка повредили 30 надмогильных памятников в Лиде
Общество
В инстаграме появился секси-аккаунт помидора. Фото
Общество
Пять причин, почему не стоит делать маски из овощей и фруктов
ВСЕ НОВОСТИ
Loading...