Спадчына

Язэп Адамовіч: апошні беларускамоўны прэм’ер

У Барысаве ў гонар беларускага нацыянал-бальшавіка названа адна з вуліц

13 октября 2014, 17:01
1827
Спадчына EX-PRESS.BY
0

Маладосць Язэпа прыйшлася на галавакружны час войнаў і рэвалюцый, якія высунулі сына барысаўскага працоўнага, выпускніка двух класаў гарадскога вучылішча ў лідары маладой беларускай дзяржавы.

Язэп нарадзіўся ў Барысаве 7 студзеня 1897 г. Рос у працоўным асяродку і зараджаўся яго энергетыкай: яго дзяцінства прыйшлося на час рэвалюцыйных хваляванняў 1905-1907 гг., якія моцна ўскалыхнулі ў тым ліку і прамысловы Барысаў. З 12 гадоў ён пачаў працаваць на фабрыках горада, на адукацыю часу не заставалася – скончыў толькі два класы барысаўскага вучылішча. Бацькі меркавалі, што гэтага будзе дастаткова для бязбеднага жыцця сына. Аднак гісторыя зрабіла круты віраж, які карэнным чынам змяніў лёс Язэпа, Расійская імперыі і ўсяго сусвету.

Яго зорны час пачынаецца яшчэ ў расійскім войску, куды ён быў мабілізаваны ў сувязі з пачаткам Першай сусветнай вайны. З вайны ён выйшаў вопытным рэвалюцыянерам-прапагандыстам, кавалерам трох георгіеўскіх крыжоў і старэйшым унтэр-афіцэрам. Летам 1917 г. лёс вяртае Язэпа ў родны Барысаў: тут ён служыць у 121-м пяхотным полке, дзе знаёміцца з будучым кіраўніком БССР Аляксандрам Мяснікянам і іншымі рэвалюцыянерамі. З восені 1917 г. Язэп Адамовіч – сакратар Барысаўскага павятовага савета, з лютага наступнага года – арганізатар і кіраўнік атрада, на чале якога змагаўся супраць нямецкіх інтэрвентаў пад Барысавым і Магілёвам. У наступныя гады Язэп зрабіў унушальную вайсковую кар’еру ў шэрагах Чырвонай Арміі. З утварэннем БССР увайшоў ва ўрад рэспублікі, стаў наркамам па ваенным справам, пазней – наркамам унутраных спраў.

Ён зрабіў значны ўклад ва ўзбуйненне тэрыторыі БССР у 1924 годзе, і гэта работа была адзначана прызначэннем на пасаду прэм’ера краіны. 13 сакавіка 1924 г. адбылося ўзбуйненне, а ўжо праз 4 дні 27-гадовы Язэп Адамовіч стаў кіраўніком Савета Народных Камісараў БССР. Новы прэм’ер карыстаўся беларускай мовай, быў апантаным прыхільнікам і адным з ініцыятараў палітыкі беларусізацыі.

Аднак на пасадзе прэм’ера Адамовіч затрымаўся толькі да 1927 г., пазней яго перавялі на работу ў Савецкую Расію. Ужо здавалася, што першая хваля бальшавіцкіх рэпрэсій абміне Язэпа, аднак у 1932 г. яго без тлумачэнняў прычын здымаюць з кіроўных пасад і прызначаюць спачатку начальнікам будаўніцтва цукровага завода на Далёкім Усходзе, а пазней – кіраўніком рыбапрамысловага акцыянернага таварыства. Язэп разумеў, што другую хвалю рэпрэсій яму не перажыць – застрэліўся 22 красавіка 1937 г. у цягніку Владзівасток-Масква.

У Барысаве ў гонар беларускага нацыянал-бальшавіка названа адна з вуліц, а ў мясцовым краязнаўчым музеі яму прысвечаны асобны стэнд.

Алесь Лапо.
Обсудить в чате
Если вы заметили ошибку в тексте новости, пожалуйста, выделите её и нажмите Ctrl+Enter
ПОСЛЕДНИЕ НОВОСТИ
В мире
20 лет за 20 секунд: как менялся Путин
Происшествия
«На связи Orwell! Счастливого полета!». Что известно о группировке, «заминировавшей» здания в Минске, и почему их сложно найти
Общество
«Просто дверь туго открывется». Как чиновник в Слониме проводил «прием граждан» за закрытыми дверями
Политика
Лукашенко: «Не можешь сделать сегодня, скажи, что сделаешь завтра»
Спорт
Футбол. Высшая лига. "Шахтер" разгромил "Слуцк" и другие матчи
Политика
Пустота в авторитарной рамке. Лукашенко озаботился идеологией перед выборами
Общество
«Богдан». В Вилейском районе неизвестные били собаку молотком, сверлили дрелью и выбросили животное в уборную
Происшествия
Испытали надгробия на прочность. 10-летний мальчик и 7-летняя девочка повредили 30 надмогильных памятников в Лиде
Общество
В инстаграме появился секси-аккаунт помидора. Фото
Общество
Пять причин, почему не стоит делать маски из овощей и фруктов
Спорт
СМИ: Домрачева и Бьорндален переехали в Монако
Общество
«Кто этими чудиками должен заниматься?» Идет сбор подписей за обязательную установку номерных знаков на велосипедах, самокатах, сигвеях
Экономика
Брать или не брать. Как Беларусь идет по опасной дорожке
Общество
У тех, кто использует эмодзи в переписке, свидания чаще заканчиваются «успешно»
Общество
За решеткой за 250 долларов взятки. В чем обвиняют фигурантов самого массового «дела медиков»
Экономика
Как отмена виз «на закупы» и торговли в воскресенье повлияли на траты белорусов в магазинах Польши
Новости Борисова
Фото дня. 2-я поликлиника Борисова посвежела
Общество
Для этих трех знаков Зодиака конец 2019 года будет особенно счастливым
Новости Жодино
В Жодино токсикоман нюхал клей на автобусной остановке
Новости Борисова
Горячая вода, стиральные машины и видеокамеры. Как меняется жизнь солдат в Печах
Новости Жодино
«Раскатал» валик. В Жодино рабочий во время ремонта написал нецензурное слово в подъезде
ВСЕ НОВОСТИ

Конвертер

ПОСЛЕДНИЕ НОВОСТИ
В мире
20 лет за 20 секунд: как менялся Путин
Происшествия
«На связи Orwell! Счастливого полета!». Что известно о группировке, «заминировавшей» здания в Минске, и почему их сложно найти
Общество
«Просто дверь туго открывется». Как чиновник в Слониме проводил «прием граждан» за закрытыми дверями
Политика
Лукашенко: «Не можешь сделать сегодня, скажи, что сделаешь завтра»
Спорт
Футбол. Высшая лига. "Шахтер" разгромил "Слуцк" и другие матчи
Политика
Пустота в авторитарной рамке. Лукашенко озаботился идеологией перед выборами
Общество
«Богдан». В Вилейском районе неизвестные били собаку молотком, сверлили дрелью и выбросили животное в уборную
Происшествия
Испытали надгробия на прочность. 10-летний мальчик и 7-летняя девочка повредили 30 надмогильных памятников в Лиде
Общество
В инстаграме появился секси-аккаунт помидора. Фото
Общество
Пять причин, почему не стоит делать маски из овощей и фруктов
ВСЕ НОВОСТИ
Loading...