Спадчына

Янка Маўр: шляхам да Беларусі праз Бытчу

Хто ведае, можа, ніколі і не стаў бы Янка Маўр класікам нашай літаратуры, калі б лёс не закінуў яго на Барысаўшчыну.

02 ноября 2014, 17:21
2826
Спадчына EX-PRESS.BY
0

Пачынальнік беларускай дзіцячай літаратуры Янка Маўр нарадзіўся за сотні кіламетраў ад беларускай мяжы – у латвійскай Лібаве. І хто ведае, можа, ніколі і не стаў бы ён класікам нашай літаратуры, калі б лёс не закінуў яго на Барысаўшчыну.

Дзяцінства цёзкі і аднафамільца расійскага першадрукара Івана Фёдарава не было бясхмарным: рана памёр бацька, беднасць і нястача былі частымі гасцямі ў сям’і маці-самотніцы. Аднак вышкаліла любага сына яна як належыць: пасля Ковенскага рамесніцкага вучылішча ён паступіў у Паневежскую настаўніцкую семінарыю. Што праўда, з апошняй яго выключылі за вальнадумства і сумненні ў рэлігіі; але гэтая непрыемнасць не закрыла перад Іванам шляху да настаўніцтва, якому ён аддаў амаль 30 гадоў, і не перашкодзіла ўзяць сябе ў жонкі дачку святара.

Менавіта ў якасці настаўніка Іван Фёдараў прыехаў на беларускую зямлю, у вёску Бытча. Тут, у мясцовым народным вучылішчы, ён працаваў ад 1903 і да 1906 г. У Бытчы малады настаўнік сустрэў сваё каханне: яго жонкай стала дачка мясцовага святара. Тут ён захапіўся беларускай справай і адсюль накіраваўся на нелегальны настаўніцкі з’езд у вёску Мікалаўшчына, удзел у якім скончыўся звальненнем з працы і доўгім судовым працэсам. Дарэчы, у пратаколе з’езда подпіс Івана Фёдарава стаіць першым: відаць, бытчанскі настаўнік быў сярод ініцыятараў з’езда. Да такога ж меркавання прыйшлі следчыя па настаўніцкай справе, і пасля двухгадовых цяжбаў Фёдараў трапіў пад паліцэйскі нагляд. Дарэчы, з арганізатарам настаўніцкага з’езду Якубам Коласам Янка Маўр пазней стануць сватамі: сын апошняга возьме сабе ў жонкі дачку першага.

Толькі ў 1911 г. Іван Фёдараў атрымаў магчымасць вярнуцца да настаўніцтва: ён уладкаваўся выкладчыкам прыватнай гандлёвай школы Мінска. Настаўнічаў Іван Фёдараў да 1930 г. пакуль не паверыў у свой пісьменніцкі талент.

Вядомым аўтарам Янка Маўр стаў толькі ў другой палове 1920-х гг., калі яму было ўжо больш за сорак гадоў. Пачаў ён амбіцыёзна: з навукова-фантастычнай аповесці без аніводнага дыялогу “Чалавек ідзе”. Пазней выдаў некалькі прыгодніцкіх апавяданняў і раманаў, дзеянне якіх адбываецца ў самых загадкавых кропках свету – Вогненнай Зямлі, Новай Гвінеі, Інданэзіі, Кітаі, Цэйлоне, Неапалі. Дарэчы свой псеўданім, Янка ўзяў, каб паказаць сваю салідарнасць з гаротнымі каланіяльнымі і залежнымі народамі. Найбольш вядомы твор Янкі Маўра, пэўна, “Палесскія Рабінзоны”, а найбольш паважаны сярод спецыялістаў – прыгодніцкі раман “Амок”. Аднак нягледзячы на тое, што гэтыя і многія іншыя яго кнігі выдаваліся добрымі накладамі, толькі на схіле жыцця да пісьменніка дайшла сапраўдная дзяржаўная ласка: у 1968 г. ён стаў заслужаным дзеячам культуры БССР, а Дзяржаўную прэмію ён атрымаў ўжо пасмяротна.

Пра Маўра ў Бытчы памятаюць дагэтуль. У 1971 г. на будынку школы была ўсталявана мемарыяльная шыльда, прысвечаная пісьменніку. Вясковая школа да свайго закрыцця насіла яго імя. Пры ёй ад 30 кастрычніка 1973 г. працаваў літаратурны музей пісьменніка, дзе былі сабраныя рукапісы, асабістыя рэчы, малюнкі да кніг пісьменніка, яго фотаздымкі.

Частка калекцыі пасля закрыцця школы апынулася ў Барысаве. І цяпер асобнымі прадметамі Янкі Маўра валодаюць Барысаўскі краязнаўчы музей і Беларускамоўная гімназія. У прыватнасці ў гімназійным музеі экспануюцца асабістыя рэчы пісьменніка, фотаздымкі яго сям’і, мэбля з яго спальні і кабінета.

Алесь Лапо.
Обсудить в чате
Если вы заметили ошибку в тексте новости, пожалуйста, выделите её и нажмите Ctrl+Enter
ПОСЛЕДНИЕ НОВОСТИ
В мире
20 лет за 20 секунд: как менялся Путин
Происшествия
«На связи Orwell! Счастливого полета!». Что известно о группировке, «заминировавшей» здания в Минске, и почему их сложно найти
Общество
«Просто дверь туго открывется». Как чиновник в Слониме проводил «прием граждан» за закрытыми дверями
Политика
Лукашенко: «Не можешь сделать сегодня, скажи, что сделаешь завтра»
Спорт
Футбол. Высшая лига. "Шахтер" разгромил "Слуцк" и другие матчи
Политика
Пустота в авторитарной рамке. Лукашенко озаботился идеологией перед выборами
Общество
«Богдан». В Вилейском районе неизвестные били собаку молотком, сверлили дрелью и выбросили животное в уборную
Происшествия
Испытали надгробия на прочность. 10-летний мальчик и 7-летняя девочка повредили 30 надмогильных памятников в Лиде
Общество
В инстаграме появился секси-аккаунт помидора. Фото
Общество
Пять причин, почему не стоит делать маски из овощей и фруктов
Спорт
СМИ: Домрачева и Бьорндален переехали в Монако
Общество
«Кто этими чудиками должен заниматься?» Идет сбор подписей за обязательную установку номерных знаков на велосипедах, самокатах, сигвеях
Экономика
Брать или не брать. Как Беларусь идет по опасной дорожке
Общество
У тех, кто использует эмодзи в переписке, свидания чаще заканчиваются «успешно»
Общество
За решеткой за 250 долларов взятки. В чем обвиняют фигурантов самого массового «дела медиков»
Экономика
Как отмена виз «на закупы» и торговли в воскресенье повлияли на траты белорусов в магазинах Польши
Новости Борисова
Фото дня. 2-я поликлиника Борисова посвежела
Общество
Для этих трех знаков Зодиака конец 2019 года будет особенно счастливым
Новости Жодино
В Жодино токсикоман нюхал клей на автобусной остановке
Новости Борисова
Горячая вода, стиральные машины и видеокамеры. Как меняется жизнь солдат в Печах
Новости Жодино
«Раскатал» валик. В Жодино рабочий во время ремонта написал нецензурное слово в подъезде
ВСЕ НОВОСТИ

Конвертер

ПОСЛЕДНИЕ НОВОСТИ
В мире
20 лет за 20 секунд: как менялся Путин
Происшествия
«На связи Orwell! Счастливого полета!». Что известно о группировке, «заминировавшей» здания в Минске, и почему их сложно найти
Общество
«Просто дверь туго открывется». Как чиновник в Слониме проводил «прием граждан» за закрытыми дверями
Политика
Лукашенко: «Не можешь сделать сегодня, скажи, что сделаешь завтра»
Спорт
Футбол. Высшая лига. "Шахтер" разгромил "Слуцк" и другие матчи
Политика
Пустота в авторитарной рамке. Лукашенко озаботился идеологией перед выборами
Общество
«Богдан». В Вилейском районе неизвестные били собаку молотком, сверлили дрелью и выбросили животное в уборную
Происшествия
Испытали надгробия на прочность. 10-летний мальчик и 7-летняя девочка повредили 30 надмогильных памятников в Лиде
Общество
В инстаграме появился секси-аккаунт помидора. Фото
Общество
Пять причин, почему не стоит делать маски из овощей и фруктов
ВСЕ НОВОСТИ
Loading...