Спадчына

300 гадоў разам: Барысаўшчына і Радзівілы

У сярэдзіне XVI ст. пачалося ўзвышэнне Мікалая Радзівіла Чорнага: ён быў прызначаны вялікім канцлерам літоўскім, віленскім ваяводам і ў давесак да гэтага атрымаў у арэнду Барысаўскае староства.

23 ноября 2014, 18:37
1817
Спадчына EX-PRESS.BY
0

У сярэдзіне XVI ст. пачалося ўзвышэнне Мікалая Радзівіла Чорнага: ён быў прызначаны вялікім канцлерам літоўскім, віленскім ваяводам і ў давесак да гэтага атрымаў у арэнду Барысаўскае староства. Сувязь Радзівілаў з гэтымі землямі не перарывалася наступныя 300 гадоў, пакуль генерал-лейтэнант расійскага войска Лявон Радзівіл не прадаў барысаўскі маёнтак царскай сям’і Раманавых.

Але Мікалай Чорны быў не першым барысаўскім намеснікам з Радзівілаў. Яго бацька Ян Барадаты арандаваў гэту воласць, аднак пасля яго смерці ў 1522 г. было вырашана дадзеную тэрыторыю перадаваць віленскаму ваяводу, які б карыстаўся атрыманымі прыбыткамі для службовых мэтаў. Барысаў у той час становіцца важным ваенным пунктам: напачатку XIV ст. войска Вялікага княства Літоўскага часта спынялася тут перад абарончымі паходамі на ўсход – Маскоўскае княства ў гэты час становіцца галоўным ворагам. Да прыкладу, менавіта адсюль накіравалася войска Канстанціна Астрожскага на пераможны бой на раку Крапіўна ў 1514 г.

У 1551 г. жаданую, найбольш уплывовую ў дзяржаве пасаду віленскага ваяводы заняў Мікалай Радзівіл Чорны. Ён атрымаў у арэнду Барысаўскае староства і пачаў стварэнне на яе землях гаспадарчай інфраструктуры. Заняты на дзяржаўнай службе Мікалай Чорны, відаць, не часта наведваў Барысаўшчыну – справамі намесніцтва займаўся іх даручэнец з ліку больш дробнай шляхты, звычайна – асабісты васал ваяводы. Так, у часы Яна Барадатага гэта быў Сава, у часы Мікалая Чорнага – Лукаш Бескі. Дадзеная практыка захавалася і надалей.

У 1555 г. у Барысаве распачалася будаўніцтва новага драўлянага абарончага замка. У выніку паўстала фартэцыя, пра якую аўтар “Апісання Еўрапейскай Сарматыі” Гваніні пісаў у 1578 г. “Замак зроблены з дубовых дрэў і самым лепшым чынам умацаваны вежамі і драўлянымі чатырохрадовымі сценамі, якія ўнутры запоўнены зямлёй і каменнямі. Замак выгадна абкружаны наўкол ракой Бярэзінай… У ім заўсёды ўтрымліваецца гарнізон жаўнераў, на выпадак нападу маскоўцаў, каб затрымаць іх, калі яны перайдуць мяжу". Не аднойчы пад сценамі замка збіралася асноўнае войска Вялікага княства Літоўскага: усходняя пагроза не затухала, распальвалася новая шматгадовая Інфляндская вайна. 


У 1565 г. барысаўская арэнда незадоўга пасля атрымання пасадаў віленскага ваяводы і вялікага літоўскага канцлера перайшла да Мікалая Радзівіла Рудога, прадстаўніка роду біржайскай галіны (ад маёнтка Біржы на поўначы Літвы). Гераізм Рудога ў вышэйпазначанай вайне вялікі князь літоўскі і кароль польскі Стафан Баторы адзначыў тым, што замацаваў Барысаўскае староства за Радзівіламі. У 1577 г. барысаўскія землі пераходзяць ва ўласнасць сыну Мікалая Рудога – Крыштафу Перуну, а праз два гады – сыну апошняга Янушу. Стафан Баторы быў хросным бацькам Януша Радзівіла: гэта ён надаў яму венгерскае імя і зрабіў у дзень хрышчэння падарунак у выглядзе Барысаўскага староства, хоць вядома, што кіраваў гэтымі землямі Крыштаф Пярун да 1603 г.

Верагодна, што на мяжы XVI і XVII стст. быў адноўлены і ўмацаваны гаспадарчы двор на месцы першапачатковага барысаўскага гарадзішча, у сучаснай вёсцы Старабарысаў. Гэтае паселішча ў той час мела назву Радзівілаў. Пад ёй яно змешчана на даволі падрабязнай карце ВКЛ, створанай у 1590-я гады служэбнікам Крыштафа Пяруна Тамашом Макоўскім і надрукаванай у Амстэрдаме ў 1613 г. На гэтай жа карце можна бачыць і ўласна Барысаў.

У першай палове XVII ст. Радзівілы губляюць свае ўплывы, страчваюць яны і Барысаўскае староства. Толькі на пэўныя кароткія перыяды ім удаецца атрымаць у арэнду дадзеныя землі: з 1629 г. па 1635 г. староствам валодаў Альбрыхт Станіслаў, з 1650 г. – Януш Радзівіл. 

У 1654 распачалася пэўна самая крывавая вайна ў гісторыі Вялікага княства Літоўскага, і на наступны год Барысаў быў захоплены расійскім войскам і спалены. Ажно да канца XVIII ст. Барысаўскае староства выйшла з рук Радзівілаў, і толькі ў 1770-я яны здолелі вярнуць гэтыя землі для свайго карыстання, што праўда, ужо без горада.  Цэнтр свайго ўладання яны перанеслі ў Старабарысаў, дзе ў 1776 г. узвялі новую сядзібу. У 1798 г., пасля таго як староства трапіла ў склад расійскай імперыі (і стала называцца маёнткам) яно не было падаравана ў прыватную ўласнасць расійскім імператарам Міхалу Гераніму Радзівілу.


Уладальнік старабарысаўскай сядзібы пачатку ХІХ ст. Міхал Геранім Радзівіл ў адрозненні ад малодшага брата Дамініка, не выступіў адкрыта на баку Напалеона, што дапамагло яму захаваць свае вялізныя ўладанні. І толькі ў 1850-я гг. генерал-лейтэнант расійскага войска Лявон Радзівіл прадаў яго разам з вялізным маёнткам Мікалаю Мікалаевічу Раманаву. Так перарвалася повязь, што злучала Барысаў з наймагутным магнацкім родам колішняга Вялікага княства Літоўскага.

Алесь Лапо. Фота arche.by, Аляксея Якаўлева.
Обсудить в чате
Если вы заметили ошибку в тексте новости, пожалуйста, выделите её и нажмите Ctrl+Enter
ПОСЛЕДНИЕ НОВОСТИ
В мире
20 лет за 20 секунд: как менялся Путин
Происшествия
«На связи Orwell! Счастливого полета!». Что известно о группировке, «заминировавшей» здания в Минске, и почему их сложно найти
Общество
«Просто дверь туго открывется». Как чиновник в Слониме проводил «прием граждан» за закрытыми дверями
Политика
Лукашенко: «Не можешь сделать сегодня, скажи, что сделаешь завтра»
Спорт
Футбол. Высшая лига. "Шахтер" разгромил "Слуцк" и другие матчи
Политика
Пустота в авторитарной рамке. Лукашенко озаботился идеологией перед выборами
Общество
«Богдан». В Вилейском районе неизвестные били собаку молотком, сверлили дрелью и выбросили животное в уборную
Происшествия
Испытали надгробия на прочность. 10-летний мальчик и 7-летняя девочка повредили 30 надмогильных памятников в Лиде
Общество
В инстаграме появился секси-аккаунт помидора. Фото
Общество
Пять причин, почему не стоит делать маски из овощей и фруктов
Спорт
СМИ: Домрачева и Бьорндален переехали в Монако
Общество
«Кто этими чудиками должен заниматься?» Идет сбор подписей за обязательную установку номерных знаков на велосипедах, самокатах, сигвеях
Экономика
Брать или не брать. Как Беларусь идет по опасной дорожке
Общество
У тех, кто использует эмодзи в переписке, свидания чаще заканчиваются «успешно»
Общество
За решеткой за 250 долларов взятки. В чем обвиняют фигурантов самого массового «дела медиков»
Экономика
Как отмена виз «на закупы» и торговли в воскресенье повлияли на траты белорусов в магазинах Польши
Новости Борисова
Фото дня. 2-я поликлиника Борисова посвежела
Общество
Для этих трех знаков Зодиака конец 2019 года будет особенно счастливым
Новости Жодино
В Жодино токсикоман нюхал клей на автобусной остановке
Новости Борисова
Горячая вода, стиральные машины и видеокамеры. Как меняется жизнь солдат в Печах
Новости Жодино
«Раскатал» валик. В Жодино рабочий во время ремонта написал нецензурное слово в подъезде
ВСЕ НОВОСТИ

Конвертер

ПОСЛЕДНИЕ НОВОСТИ
В мире
20 лет за 20 секунд: как менялся Путин
Происшествия
«На связи Orwell! Счастливого полета!». Что известно о группировке, «заминировавшей» здания в Минске, и почему их сложно найти
Общество
«Просто дверь туго открывется». Как чиновник в Слониме проводил «прием граждан» за закрытыми дверями
Политика
Лукашенко: «Не можешь сделать сегодня, скажи, что сделаешь завтра»
Спорт
Футбол. Высшая лига. "Шахтер" разгромил "Слуцк" и другие матчи
Политика
Пустота в авторитарной рамке. Лукашенко озаботился идеологией перед выборами
Общество
«Богдан». В Вилейском районе неизвестные били собаку молотком, сверлили дрелью и выбросили животное в уборную
Происшествия
Испытали надгробия на прочность. 10-летний мальчик и 7-летняя девочка повредили 30 надмогильных памятников в Лиде
Общество
В инстаграме появился секси-аккаунт помидора. Фото
Общество
Пять причин, почему не стоит делать маски из овощей и фруктов
ВСЕ НОВОСТИ
Loading...