Спадчына

Янка Купала: барысаўскі след

Ліпень 1934 г. Народны паэт Беларусі Янка Купала правёў на Барысаўшчыне.

01 января 2015, 19:06
39777
Спадчына EX-PRESS.BY
0

Ліпень 1934 г. Народны паэт Беларусі Янка Купала правёў на Барысаўшчыне. У прамежках паміж творчымі сустрэчамі са студэнтамі сельскагаспадарчага тэхнікума, рабочымі запалкавай фабрыкі “Пралетарская перамога”, піянерамі, калгаснікамі, партыйна-камсамольскімі актывістамі, пясняр напісаў некалькі вершаваных твораў. Знакавымі ў творчасці Янкі Купалы яны не сталі – але засталіся красамоўнымі адзнакамі сталінскага часу.

Творчасць Янкі Купалы прынята падзяляць на два адрозных, калі не супрацьлеглых перыяда. І ўмоўнай мяжой паміж імі з’яўляецца спроба самагубства паэта ў 1930 г. Да гэтага Янка Купала,– красамоўны пясняр беларушчыны, удумлівы, лірычны, алегарычны. Апасля – здранцвелы і разважлівы бальшавіцкі аратар. Паездка паэта на Барысаўшчыну прайшлася на другі перыяд яго жыцця і творчасці, калі Янку Купалу, пад пагрозай бальшавіцкіх рэпрэсій, прыйшлося ўвасобіцца ў аблічча Янкі Зносака, прыстасаванца з яго ж “Тутэйшых”. Гэтае няпростае рашэнне, прынятае насуперак уласнай волі, немагчыма адчуць, прачытаць у творах, напісаных у 1934 г.: яны выключна стэрыльныя, прасякнутыя ідэалагізацыяй бальшавіцкага ладу і дзяржаўным мысленнем.

Напэўна галоўнае месца сярод напісанага Янкам Купалам ў гэтай даволі працяглай творчай вандроўцы займае паэма “Барысаў” (памерамі яна нагадвае верш), напісаная да ўсталявання перад уваходам у парк помніка Леніну. У звыклай для сацрэалізму манеры ў творы супрацьпастаўляецца папярэдні прыгонніцкі лад феадалізму і цяперашні росквіт:

Спалены Барысаў
Збыўся акупантаў,
–Рукой бальшавіцкай
Паўстае гігантам
Паўстае з руінаў
Кветкаю ружовай
Фабрыкі, заводы
Заводзіць нанова...
…Ў фабрыках, заводах
Гоман ля машынаў:
– Леніну мы помнік
Паставіць павінны
І паўстаў гранітам
Правадыру помнік
Ў Барысаўскім парку
Для вякоў патомных

Не абыйшлося ў паэме без заклікаў да барысаўцаў захоўваць пільнасць. У рэшце рэшт з такой пільнасці, недаверу і пошуку ворагаў разгарнецца другая хваля рэпрэсій…

…Аднак ты Барысаў новы,
Не драмі, а слухай!
Не паддайся снам спакойным
Пад шчаслівым небам!
Хітры вораг за мяжою
Набівае стрэльбы

Апроч паэмы “Барысаў”, Янка Купала напісаў некалькі твораў меншых вершаваных формаў. Сярод іх ёсць лаканічны і гучны верш “Я – калгасніца”, які натхніў Міхаіла Савіцкага на карціну сялянкі калгасніцы; гімн бальшавізму “Хвалююцца марскія хвалі”, ода трактарызацыі сельскай гаспадаркі “На нашым полі”, армейска-патрыятычны верш “Выпраўляла маці сына”.

…Выпраўляла маці сына
З калгасных загонаў
Каб служыў той верна, ўчынна
Арміі Чырвонай.

Толькі зрэдку ў барысаўскія вершы пранікае лірычная вобразнасць, але распаўсюджваецца яна толькі на некалькі радкоў, а не на ўвесь твор:

Абвілася краіна
У кветкі,
Кліча сонца і месяц
У сведкі
(верш “Абвілася краіна”)

Прывязку да Барысаўчыны мае верш “Калгасу “Чырвоны баец”, у якім супрацьпастаўляецца жыццё пры пану Ёдку (“сам ён жыў салодка, а бяднота горка”) і сучаснасць. Дадзены верш Купала, як дарэчы і вышэйузгаданы твор “Я - калгасніца”, напісаў у в. Скупліно:

…На гэтых папарах,
Засевах і пашах
Сёння гаспадараць
Калгаснікі нашы.

Адным сказам, у барысаўскім цыкле Янкі Купалы цяжка знайсці чуллівага і блізкага да надзённых праблем аўтара, гатовага на ўсё дзеля беларускай справы. Мы бачым тут чалавека зломленага таталітарнай сістэмай, далёкага ад праўды жыцця афіцыйнага ідэолага.

Алесь Лапо.
Обсудить в чате
Если вы заметили ошибку в тексте новости, пожалуйста, выделите её и нажмите Ctrl+Enter
ПОСЛЕДНИЕ НОВОСТИ
В мире
20 лет за 20 секунд: как менялся Путин
Происшествия
«На связи Orwell! Счастливого полета!». Что известно о группировке, «заминировавшей» здания в Минске, и почему их сложно найти
Общество
«Просто дверь туго открывется». Как чиновник в Слониме проводил «прием граждан» за закрытыми дверями
Политика
Лукашенко: «Не можешь сделать сегодня, скажи, что сделаешь завтра»
Спорт
Футбол. Высшая лига. "Шахтер" разгромил "Слуцк" и другие матчи
Политика
Пустота в авторитарной рамке. Лукашенко озаботился идеологией перед выборами
Общество
«Богдан». В Вилейском районе неизвестные били собаку молотком, сверлили дрелью и выбросили животное в уборную
Происшествия
Испытали надгробия на прочность. 10-летний мальчик и 7-летняя девочка повредили 30 надмогильных памятников в Лиде
Общество
В инстаграме появился секси-аккаунт помидора. Фото
Общество
Пять причин, почему не стоит делать маски из овощей и фруктов
Спорт
СМИ: Домрачева и Бьорндален переехали в Монако
Общество
«Кто этими чудиками должен заниматься?» Идет сбор подписей за обязательную установку номерных знаков на велосипедах, самокатах, сигвеях
Экономика
Брать или не брать. Как Беларусь идет по опасной дорожке
Общество
У тех, кто использует эмодзи в переписке, свидания чаще заканчиваются «успешно»
Общество
За решеткой за 250 долларов взятки. В чем обвиняют фигурантов самого массового «дела медиков»
Экономика
Как отмена виз «на закупы» и торговли в воскресенье повлияли на траты белорусов в магазинах Польши
Новости Борисова
Фото дня. 2-я поликлиника Борисова посвежела
Общество
Для этих трех знаков Зодиака конец 2019 года будет особенно счастливым
Новости Жодино
В Жодино токсикоман нюхал клей на автобусной остановке
Новости Борисова
Горячая вода, стиральные машины и видеокамеры. Как меняется жизнь солдат в Печах
Новости Жодино
«Раскатал» валик. В Жодино рабочий во время ремонта написал нецензурное слово в подъезде
ВСЕ НОВОСТИ

Конвертер

ПОСЛЕДНИЕ НОВОСТИ
В мире
20 лет за 20 секунд: как менялся Путин
Происшествия
«На связи Orwell! Счастливого полета!». Что известно о группировке, «заминировавшей» здания в Минске, и почему их сложно найти
Общество
«Просто дверь туго открывется». Как чиновник в Слониме проводил «прием граждан» за закрытыми дверями
Политика
Лукашенко: «Не можешь сделать сегодня, скажи, что сделаешь завтра»
Спорт
Футбол. Высшая лига. "Шахтер" разгромил "Слуцк" и другие матчи
Политика
Пустота в авторитарной рамке. Лукашенко озаботился идеологией перед выборами
Общество
«Богдан». В Вилейском районе неизвестные били собаку молотком, сверлили дрелью и выбросили животное в уборную
Происшествия
Испытали надгробия на прочность. 10-летний мальчик и 7-летняя девочка повредили 30 надмогильных памятников в Лиде
Общество
В инстаграме появился секси-аккаунт помидора. Фото
Общество
Пять причин, почему не стоит делать маски из овощей и фруктов
ВСЕ НОВОСТИ
Loading...